domenica 2 agosto 2026

Lentinus brumalis (Pers.) Zmitr., International Journal of Medicinal Mushrooms (Redding) 12(1): 88 (2010)

Lentinus brumalis (Pers.) Zmitr., International Journal of Medicinal Mushrooms (Redding) 12(1): 88 (2010)

Raccolta studiata dall'amico Ubaldo Marulli, sue le foto e l'analisi micro.

Il Lentinus brumalis (noto storicamente come Polyporus brumalis e comunemente chiamato poliporo invernale) è un fungo non commestibile appartenente alla famiglia delle Polyporaceae. Il termine brumalis deriva dal latino e significa "legato all'inverno", indicando proprio il suo periodo di crescita prediletto nei mesi più freddi dell'anno. 

Caratteristiche principali

Cappello: Ampio da 1,5 a 10 cm, inizialmente convesso e poi appiattito o leggermente depresso al centro. La superficie varia dal bruno-rossiccio al marrone scuro quasi nerastro, con un margine nettamente involuto. 

Pori: Bianchi o crema, angolosi e ben visibili a occhio nudo (circa 2-4 per millimetro), un dettaglio che aiuta a distinguerlo da specie simili con pori microscopici. 

Gambo: Cilindrico, centrale o leggermente decentrato, feltrato e di colore marrone chiaro. 

Habitat: Si tratta di un fungo saprofita che cresce solitario o in piccoli gruppi su rami e legno morto di latifoglie (come faggio, ciliegio e betulla), su cui causa la carie bianca. 

Distribuzione: È diffuso in tutto l'emisfero settentrionale, nelle zone temperate e boreali, fruttificando principalmente da ottobre a giugno

Lentinus brumalis (pers.) Zmitr., International Journal of Medicinal Mushrooms (Redding) 12(1): 88 (2010

Sinonimia:

Boletus brumalis Pers., Neues Mag. Bot. 1: 107 (1794)

Polyporus brumalis (Pers.) Fr., Observ. mycol. (Havniae) 2: 255 (1818)

Polyporellus brumalis (Pers.) P. Karst., Meddn Soc. Fauna Flora Fenn. 5: 37 (1879)

Leucoporus brumalis (Pers.) Speg., Boln Soc. Cienc. Córdoba 28: 367 (1926)

Boletus hypocrateriformis Schrank, Baier. Fl. (Monaco) 2: 621 (1789)

Boletus umbilicatus Schrank, Baier. Fl. (Monaco) 2: 621 (1789)

Boletus fasciculatus Schrad. ex J.F. Gmel., Syst. Nat., Edn 13 2(2): 1433 (1792)

Boletus brumalis var. fasciculatus (Schrad. ex J.F. Gmel.) Pers., Syn. meth. fung. (Göttingen) 2: 517 (1801)

Boletus fuscidulus Schrad. ex J.F. Gmel., Syst. Nat., Edn 13 2(2): 1433 (1792)

Polyporus fuscidulus (Schrad. ex J.F. Gmel.) Fr., Epicrisis Systematis Mycologici: 431 (1838) [1836-1838]

Polyporellus fuscidulus (Schrad. ex J.F. Gmel.) P. Karst., Meddn Soc. Fauna Flora fenn. 5: 37 (1879)

Leucoporus fuscidulus (Schrad. ex J.F. Gmel.) Quél., Enchiridion Fungorum in Europa media et praesertim in Gallia Vigentium: 166 (1886)

Boletus brumalis var. vernus Pers., Syn. meth. fung. (Göttingen) 2: 517 (1801)

Boletus ciliatus Hornem., Fl. Danic. 8: tab. 1297 (1806)

Polyporus substriatus Rostk., in Sturm, Deutschl. Fl., 3 Abt. (Pilze Deutschl.): 21 (1838)

Polystictus substriatus (Rostk.) Cooke, Grevillea 14(n. 71): 77 (1886)

Microporus substriatus (Rostk.) Kuntze, Revis. gen. pl. (Lipsia) 3(3): 497 (1898)

Polyporus nanus F. Brig., Atti R. Ist. Incoragg. Sci. nat. Napoli 6: 151 (1840)

Polyporus rubripes Rostk., a Sturm, Deutschl. Fl., 3 Abt. (Pilze Deutschl.) [7](27-28): 31 (1848)

Leucoporus rubripes (Rostk.) Quél., Enchiridion Fungorum in Europa media et praesertim in Gallia Vigentium: 165 (1886)

Leucoporus brumalis f. rubripes (Rostk.) Bourdot & Galzin, Bull. Trimestriel Soc. Mycol. France 41(1): 113 (1925)

Polyporus trachypus Rostk., a Sturm, Deutschl. Fl., 3 Abt. (Pilze Deutschl.) [7](27-28): 27 (1848)

Polyporellus brumalis f. trachypus (Rostk.) Pilát, Beih. Botan. Centralbl., Abt. 2 56(1-2): 17 (1936)

Polyporus cyathoides Quél., Mém. Soc. Émul. Montbéliard, Sér. 2 5: 270 (1872)

Polyporus luridus Berk. & M.A. Curtis, Grevillea 1(n. 3): 37 (1873)

Polyporus vernalis Fr., Hymenomyc. eur. (Upsaliae): 527 (1874)

Leucoporus vernalis (Fr.) Pat., Essai Tax. Hyménomyc. (Lons-le-Saunier): 82 (1900)

Polyporus vernalis Quél., Bull. Soc. Amis Sci. Nat. Rouen, Sér. II 15: tab. 3, fig. 13 (1880) [1879]

Leucoporus brumalis var. vernalis Quél., Enchiridion Fungorum in Europa media et praesertim in Gallia Vigentium: 165 (1886)

Polyporus queletianus Sacc. & Traverso, Syll. Fung. (Abellini) 20: 490 (1911)

Polyporus brumalis var. vernalis (Quél.) Costantin & L.M. Dufour, Nouv. Fl. Champ., Edn 1 (Parigi): 141 (1891)

Leucoporus vernalis Quél., Fl. mycol. France (Parigi): 403 (1888)

Leucoporus brumalis f. vernalis (Quél.) Bourdot & Galzin, Bull. Trimestriel Soc. Mycol. France 41(1): 113 (1925)

Polyporus pauperculus Speg., Boln Acad. nac. Cienc. Córdoba 11(4): 435 (1889)

Polyporus tucumanensis Speg., Anal. Mus. nac. Hist. nat. B. Aires 6: 162 (1898) [1899]

Favolus apiahynus Speg., Boln Acad. nac. Cienc. Córdoba 23(3-4): 407 (1918)

Polyporus brumalis var. radicosus Killerm., Denkschr. Bayer. Botan. Ges. a Regensb. 15: 64 (1922)

Leucoporus brumalis f. crassior Bourdot & Galzin, Bull. Trimestriel Soc. Mycol. France 41(1): 113 (1925)

Leucoporus brumalis f. gracilis Bourdot & Galzin, Bull. Trimestriel Soc. Mycol. France 41(1): 113 (1925)

Polyporus brumalis f. subarcularius Donk, Medded. Nedl. Mycol. Ver. 18-20: 133 (1933) [1931]

Polyporus subarcularius (Donk) Bondartsev, Trut. Grib Evrop. Chasti SSSR Kavkaza [Fenni Parentesi Europ. U.R.S.S. Caucaso] (Mosca-Leningrado): 470 (1953)

Polyporellus brumalis f. velatus Pilát, in Kavina & Pilát, Atlas Champ. l'Europe, III, Polyporaceae (Praha) 1: 69 (1936)

Polyporus brumalis var. megaloporus Kreisel [come 'megalopora'], Reprium nov. Specifico Regni. Veg. 68: 133 (1963)

Polyporus brumalis var. megalosporus Kreisel, Feddes Repert. Spec. Nov. Regni Veg. 68: 133 (1963)

Polyporus brumalis var. nanus Klán, in Klán & Kotilovlá-Kubičkovlá, Česká Mykol. 36(1): 34 (1982)

Posizione nella classificazione:

Lentinus, Polyporaceae, Polyporales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Basidiomycota, Fungi

Spore lisce, cilindriche e appena  ricurve  Sono ialine e guttulate, JKJ neg., misurano 4.8 [5.4 ; 5.9] 6.5 × 1.4 [1.8 ; 2.1] 2.6 µm

Q = 1.9 [2.6 ; 3.2] 4 ; N = 13 ; C = 95%

Me = 5.6 × 2 µm ; Qe = 2.9

Basidi tetrasporici, leggermente clavati, misurano 14.5 [15.2 ; 16.6] 17.3 × 4 [4.2 ; 4.6] 4.8 µm

Sistema ifale dimitico, ife generative con gaf, ife scheleto-connettive con pareti spesse, senza gaf, spesso ramificate.. 

Cistidi assenti.

Da notare formazioni ifali imeniformi sulla superficie del gambo.

Raccolta fatta dall’amico Bruno il 31.05.2026, foto n° 7644, in località Pietracamela (TE)


































sabato 1 agosto 2026

Panaeolus cinctulus (Bolton) Sacc., Syll. Fung. (Abellini) 5: 1124 (1887)

Panaeolus cinctulus (Bolton) Sacc., Syll. Fung. (Abellini) 5: 1124 (1887)

Grazie all'aiuto dell'amico Ubaldo Marulli, sue foto e analisi micro,  pubblichiamo questa scheda.

Caratteristiche morfologiche

Cappello: Inizialmente emisferico o convesso, tende poi a spianarsi con l'età. Il colore varia dal marrone rossastro al nocciola, ma è fortemente igrofano (cambia colore asciugandosi). Presenta una tipica fascia perimetrale più scura. 

Lamelle: Inizialmente grigiastre, diventano progressivamente nere e chiazzate a maturità a causa della maturazione non simultanea delle spore, con il filo della lamella che rimane più chiaro. 

Gambo: Slanciato, cilindrico, cavo e di consistenza tenace. Mostra spesso una sfumatura bluastra o una reazione di viraggio al blu alla base se manipolato. 

Spore: Di colore nero intenso in massa. 

Habitat e crescita: Si tratta di un fungo coprofilo o sub-coprofilo. Cresce tipicamente in contesti ricchi di azoto e sostanza organica, come: 

Terreni concimati e prati da pascolo

Cumuli di letame o di compost

Prati domestici curati o giardini in cui sono stati usati fertilizzanti

Campi di fieno dopo le piogge estive ed autunnali 

Panaeolus cinctulus (Bolton) Sacc., Syll. Fung. (Abellini) 5: 1124 (1887)

Sinonimia:

Agaricus cinctulus Bolton, Ist. fung. Halifax, App. (Huddersfield) 3: 152 (1792) [1791]

Coprinus cinctulus (Bolton) Gray, Nat. Arr. Brit. Pl. (Londra) 1: 633 (1821)

Agaricus fimicola var. cinctulus (Bolton) Cooke, Forsch. PflKr., Tokyo: 221 (1883)

Panaeolus fimicola var. cinctulus (Bolton) Rea, Brit. basidiomyc. (Cambridge): 372(1922) Campanularius pumilus Murrill, Lloydia 5: 154 (1942)

Panaeolus pumilus (Murrill) Murrill, Lloydia 5: 156 (1942)

Panaeolus dunensis Bon & Courtec., in Bon, Docums Mycol. 13 (n. 50): 28 (1983)

Caratteristiche Microscopiche

Spore nere  in massa, lisce, ellissoidali , 

11.2 [12.6 ; 13.2] 14.6 × 6.3 [7 ; 7.4] 8.1 µm

Q = 1.6 [1.7 ; 1.8] 2 ; N = 30 ; C = 95%

Me = 12.9 × 7.2 µm ; Qe = 1.8, poro germinativo tronco, in posizione centrale, 2.1-2.6 µm

Basidi tetrasporici a forma di clava, misurano 20.6 [21.6 ; 23.3] 24.4 × 8.6 [9.6 ; 11.1] 12 µm

Cheilocistidi abbondanti sul filo della lamella, corti, da cilindracei a subclavisormi  

Pleurocistidi assenti, così pure i crisocistidi.

Caulocistidi simili a cheilocistidi, numerosi nella parte superiore del gambo.

Pileipellis di tipo imeniforme con cellule sferopenducolate. presenti pileocistidi di forma clavata o piriformi.

Assenza di giunti a fibbia.

Dalle foto fatte su campioni non più freschi, si riesce ancora a distinguere una zona brunastra ai bordi del cappello.

Basidiomi raccolti dall’amico Bruno il 25.04.2026, foto n°7345, in località Pietracamela (TE).